Tai Mũi Họng

CHẤN THƯƠNG TAI MŨI HỌNG

Ngôi sao không hiệu lựcNgôi sao không hiệu lựcNgôi sao không hiệu lựcNgôi sao không hiệu lựcNgôi sao không hiệu lực
 

Bs Đặng Thanh (Đại học Y Huế)

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG :

Sau khi học xong bài này, SV có khả năng:

1. Kể được các chấn thương thường gặp trong TMH.

2. Nêu lên được các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng của các chấn thương.

3. Nêu lên được thái độ xử trí của từng loại chấn thương.

4. Đề ra các biện pháp để dự phòng chấn thương trong TMH.

 

TMH là những cơ quan rỗng, ngoài có thành sụn hoặc xương, trong có niêm mạc bao phủ, khi bị chấn thương dễ gây thủng hoặc vỡ, dễ bị nhiễm khuẩn. Tai mũi họng nằm gần những bộ phận quan trọng như sọ não, mắt, các mạch máu lớn, các dây thần kinh sọ não . . .do đó khi chấn thương thường có tiên lượng nặng, có thể đưa đến tử vong, hoặc gây rối loạn về chức năng (thở, nói, nuốt, nghe ...) hoặc để lại sẹo lại xấu vùng đầu mặt.

I. CHẤN THƯƠNG MŨI:

Mũi nằm lồi ở giữa mặt nên thường bị chấn thương nhất.

A. Nguyên nhân :

Thường là các tai nạn giao thông, tai nạn lao động, tai nạn thể thao, tai nạn sinh hoạt.

Do va chạm, đánh nhau: đấm, đập bằng gậy...

Trong chiến tranh có thể gặp chấn thương do hỏa khí: mãnh bom mìn, đạn...

B. Triệu chứng :

1. Chảy máu mũi : gặp trong các loại chấn thương, có thể chỉ chảy ít, ra cửa mũi trước, có thể chảy nhiều vừa ra mũi trước, vừa ra cửa mũi sau và xuống họng.

2. Biến dạng tháp mũi : do sự gãy và di lệch của sống mũi, gốc mũi  đồng thời do sưng nề, bầm tím. Đôi khi da bị rách, thủng gây trơ xương tháp mũi.

3. Khám :

Khi sờ nắn tháp mũi, nhất là chỗ gãy gây đau nhói, di động bất thường, đôi khi có thể sờ thấy có tràn khí dưới da.

Soi mũi trước : thấy vùng chảy máu ở điểm mạch của vách ngăn hay ở cuốn dưới...vách ngăn bị phình ra khi sụn vách ngăn bị dập làm tụ máu dưới niêm mạc. Niêm mạc vách ngăn có thể bị rách. Vách ngăn có thể bị trật khớp hoặc gãy gây di lệch.

4. X quang: Rất cần, nhất là khi phù nề nhiều khó xác định được biến dạng tháp mũi. Chụp phim mũi nghiêng cho thấy gãy xương chính mũi và phim Blondeau cho thấy các tổn thương phối hợp.

C. Hướng xử trí :

Nếu có gãy, biến dạng tháp mũi : dùng dụng cụ nắn rồi nhét mèche cố định, cầm máu. Xương chính mũi hàn lại nhanh, nên phải xử trí sớm trong vòng 5 - 10 ngày để tránh can xương trong tư thế xấu.

Nếu có chảy máu mũi : nhét mèche mũi trước hoặc mũi sau để cầm máu.

Nếu là vết thương hở : phải lấy hết dị vật và các mãnh xương rời, nắn lại tháp mũi, khâu da rồi nhét mèche mũi để cố định và cầm máu.

II. CHẤN THƯƠNG XOANG :

Thường gặp nhất là chấn thương xoang hàm và chấn thương xoang trán. Xoang hàm và xoang trán là các hốc rỗng, có thành xương mỏng, nằm ngay dưới da mặt nên khi bị đụng, dập mạnh dễ gây vỡ xoang.

A. Vỡ xoang hàm :

1. Nguyên nhân : 

- Chấn thương trực tiếp : do bom đạn, do vật cứng chọc thủng vào xoang qua má hoặc qua hàm ếch, trâu húc...

- Chấn thương gián tiếp : do tai nạn giao thông, tai nạn lao động, ngã sấp mặt từ trên cao xuống... sang chấn đập vào vùng má làm vỡ xương hàm trên vỡ xương gò má ảnh hưởng đến xoang hàm.

2. Phân loại :

a. Vỡ xoang hàm đơn thuần :

- Triệu chứng :

             + Nếu do đạn, mãnh nhỏ hay vật cứng nhọn sẽ gây thủng các thành của xoang. Lỗ thủng ở mặt ngoài xoang vùng hố nanh hoặc ở thành dưới xoang qua hàm ếch. Da hay niêm mạc quanh lỗ thủng sưng nề. Bệnh nhân xì mũi ra máu, kêu đau ở xoang hàm.

             + Nếu do ngã, đụng đập mạnh, thành xoang có thể bị vỡ thành nhiều mãnh. Nửa bên mặt bị sưng, da bầm tím hoặc rách, có thể có tràn khí dưới da, vùng gò má bị lõm, xuất huyết màng tiếp hợp, nề tím mí dưới. Thường có chảy máu ở vết thương hoặc qua mũi. Đau nhức nửa mặt.

             + Chụp điệnn quang: tư thế Blondeau và sọ nghiêng cho thấy xoang hàm bên bị chấn thương mờ đục vì có máu đọng, thành xoang bị rạn, vỡ; có thể thấy dị vật, mãnh xương trong xoang.

- Xử trí:

            + Xoang hàm thủng nhỏ, sạch : nhỏ mũi và cho kháng sinh, lổ thủng tự lấp hẳn đư