Hải Thượng Lãn Ông: Y đức và những lời răn dạy cho người thầy thuốc
Cuộc đời và sự nghiệp
Hải Thượng Lãn Ông là ai?: Hải Thượng Lãn Ông, tên thật là gì?, quê ở làng Liêu Xá, huyện Đường Hào (nay là huyện Mỹ Vǎn, tỉnh Hải Hưng), là một nhà y học uyên bác, nhà dược học nổi tiếng, nhà thơ, nhà văn xuất sắc và nhà tư tưởng tiến bộ. Ông là một trong những danh nhân có đóng góp to lớn cho nền y học cổ truyền Việt Nam.
Đóng góp cho y học cổ truyền: Phát huy truyền thống của Tuệ Tĩnh, Hải Thượng Lãn Ông đã dành cả cuộc đời để nghiên cứu, sưu tầm và phát triển y học cổ truyền Việt Nam. Ông đã sưu tầm, phát hiện thêm 300 vị thuốc nam (Lĩnh Nam bản thảo) đồng thời tổng hợp thêm 2854 phương thuốc kinh nghiệm phổ biến cho nhân dân áp dụng (Hành giản trân nhu và Bách gia trân tàng). Các công trình này có giá trị to lớn trong việc bảo tồn và phát triển nguồn dược liệu quý giá của dân tộc.
Sáng tạo trong y học: Hải Thượng Lãn Ông không chỉ là người kế thừa mà còn là người sáng tạo. Ông đã có những sáng tạo đặc sắc trong việc vận dụng lý luận y học vào thực tiễn Việt Nam, kết hợp hài hòa giữa y học cổ truyền phương Đông và kinh nghiệm chữa bệnh của dân gian.
Y đức và những lời răn
Y đức là gốc: Hải Thượng Lãn Ông coi y đức là yếu tố quan trọng nhất trong đào tạo lương y. Ông dạy rằng người thầy thuốc phải lo cái lo của người bệnh, vui cái vui của người bệnh, và chỉ lấy việc cứu người làm nhiệm vụ. Ông từng nói: 'Đạo làm thuốc là một nhân thuật chuyên bảo vệ sinh mạng con người, phải lo cái lo của người, vui cái vui của người, chỉ lấy việc cứu sống mạng người làm nhiệm vụ của mình không nên cầu lợi kể công'.
Phê phán hành vi bất lương: Ông phê phán những hành vi bất lương của thầy thuốc như cầu lợi, kể công, phân biệt đối xử giữa người giàu và người nghèo. Ông cho rằng những hành vi này làm mất đi tính nhân văn của nghề y và gây tổn hại đến uy tín của người thầy thuốc.
Yêu cầu về phẩm chất của người thầy thuốc: Ông nhấn mạnh rằng thầy thuốc phải có kiến thức đầy đủ, đức hạnh trọn vẹn, tâm hồn rộng lớn và hành động thận trọng. Chỉ khi đó, người thầy thuốc mới có thể thực sự mang lại sức khỏe và hạnh phúc cho người bệnh.
Tám điều tội lỗi người thầy thuốc cần tránh
- Lười biếng: Có bệnh xem xét đã rồi mới cho thuốc, vì ngại đêm mưa vất vả không chịu thǎm mà đã cho phương, đó là lười biếng.
- Bủn xỉn: Có bệnh cần dùng thứ thuốc nào đó mới cứu được nhưng sợ con bệnh nghèo túng không trả được vốn nên chỉ cho thuốc rẻ tiền, đó là tội bủn xỉn.
- Tham lam: Khi thấy bệnh chết đã rõ, không bảo thực lại nói lơ mơ để làm tiền, đó là tội tham lam.
- Lừa dối: Thấy bệnh dễ chữa nói dối là khó chữa, dọa người ta sợ để lấy nhiều tiền, đó là lừa dối.
- Bất nhân: Thấy bệnh khó đáng lẽ nói thực rồi hết lòng cứu chữa nhưng lại sợ mang tiếng không biết thuốc, vả lại chưa chắc chắn đã thành công, không được hậu lời nên không chịu chữa đến nỗi người ta bó tay chịu chết, đó là tội bất nhân.
- Hẹp hòi: Có trường hợp người bệnh ngày thường có bất bình với mình khi mắc bệnh phải nhờ đến mình liền nghĩ ra ý nghĩ oán thù không chịu chữa hết lòng, đó là tội hẹp hòi.
- Thất đức: Thấy kẻ mồ côi goá bụa, người hiền, con hiếm mà nghèo đói ốm đau cho là chữa mất công vô ích không chịu hết lòng, đó là tội thất đức.
- Dốt nát: Lại như xét bệnh còn lơ mơ, sức học còn non đã cho thuốc chữa bệnh, đó là tội dốt nát.
Chín điều dạy trong Y huấn cách ngôn
Hải Thượng Lãn Ông đã đề ra 9 điều dạy trong 'Y huấn cách ngôn' để dǎn dạy người thầy thuốc mà hiện nay vẫn còn nguyên giá trị:
- Ưu tiên thăm khám: Phàm người mời đi thǎm bệnh, nên tùy bệnh kíp hay không mà sắp đặt thǎm trước hay sau. Chớ nên vì giàu sang hay nghèo hèn mà nơi đến trước, chỗ tới sau hoặc bốc thuốc lại phân biệt nơi hơn kém.
- Chăm sóc người nghèo: Khi đến xem bệnh ở nhà nghèo túng, hay những người mồ côi, goá bụa hiếm hoi, càng nên chǎm sóc đặc biệt; vì những người giàu sang không lo không có người chữa; còn người nghèo hèn, thì không đủ sức đón được thày giỏi, vậy ta để tâm một chút, họ sẽ được sống một đời, còn những người con thảo, vợ hiền, nghèo mà mắc bệnh, ngoài việc cho thuốc mà không có ǎn, thì vẫn đi đến chỗ chết.
- Không mưu cầu quà cáp: Khi chữa bệnh cho ai khỏi rồi, chớ có mưu cầu quà cáp, vì những người nhận của người khác cho thường hay sinh ra nể nang, huống chi đối với những kẻ giàu sang, tính khí thất thường mà mình cầu cạnh thường hay bị khinh rẻ. Còn việc tâng bốc người ta để cầu lợi thường hay sinh chuyện. Cho nên nghề thuốc là nghề thanh cao, ta càng phải giữ khí tiết cho trong sạch.
