Ngộ độc Phospho Hữu Cơ: Nhận Biết và Xử Trí
Ngộ độc hóa chất thường gặp phải của xã hội hiện đại là một vấn đề cần quan tâm sâu sắc, đặc biệt là ngộ độc do phospho hữu cơ. Phospho hữu cơ, với bốn loại phổ biến, đang dần trở thành mối đe dọa nguy hiểm cho sức khỏe con người nếu không được xử lý kịp thời.
Loại Phospho Hữu Cơ Phổ Biến
Tại Việt Nam, bốn loại phospho hữu cơ thường gặp là Thiophốt, Vôfatốc, Dipterec, và DDVP.
- Thiophốt (Parathion): Loại này có màu vàng và mùi tỏi, thường xuất hiện dưới dạng nhũ tương, một dạng chất lỏng có độ mờ.
- Vôfatốc (Methyl Parathion): Xuất hiện dưới hai dạng: nhũ tương màu nâu thẫm và bột màu đỏ tươi, có mùi thối đặc trưng.
- Dipterec: Đây là loại tinh thể với màu trắng đặc trưng.
- DDVP (Dichloro Diphenyl Vinyl Phosphat): Có màu vàng nhạt và thường được sử dụng cho việc phòng trừ sâu bệnh.
Cách Phospho Hữu Cơ Xâm Nhập Cơ Thể
Phospho hữu cơ có thể xâm nhập vào cơ thể con người qua nhiều con đường:
- Đường hô hấp: Với các hóa chất dạng nhũ tương, hít thở phải không khí có hóa chất có thể gây ra triệu chứng ngộ độc cấp.
- Da và Niêm mạc: Chất độc có thể thẩm thấu qua da, đặc biệt là khi tiếp xúc trực tiếp hoặc qua niêm mạc mắt.
- Đường tiêu hóa: Đây là con đường xâm nhập phổ biến nhất, xảy ra khi thức ăn hoặc nước uống bị nhiễm hóa chất.
Triệu Chứng Ngộ Độc
Phospho hữu cơ khi xâm nhập vào cơ thể gây ra hai nhóm triệu chứng chính:
Triệu chứng giống muscarin
- Co đồng tử: Đôi khi có thể co nhỏ như đầu đinh.
- Tăng tiết: Hiện tượng vã mồ hôi và tiết nhiều nước bọt.
- Co bóp ruột: Gây đau bụng, nôn mửa.
- Co thắt phế quản: Có thể dẫn đến tím tái, phù phổi, và nguy cơ liệt hô hấp.
- Hạ huyết áp: Đặc biệt nguy hiểm đối với người bị bệnh tim mạch.
Triệu chứng giống nicotin
- Giật cơ, co cơ: Xuất hiện ở mi mắt, cơ mặt, thậm chí cơ toàn thân.
- Rối loạn phối hợp vận động: Gây khó khăn trong cử động và di chuyển.
- Hoa mắt, chóng mặt: Nặng có thể dẫn đến hôn mê.
Chẩn Đoán và Xét Nghiệm
Để xác định ngộ độc phospho hữu cơ, cần dựa trên triệu chứng và thực hiện một số xét nghiệm:
- Quan sát triệu chứng đặc trưng: Co nhỏ đồng tử, vã mồ hôi nhiều, và tiết nước bọt nhiều có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm.
- Xét nghiệm máu: Đo hoạt độ men cholinesterase để xác định mức độ nhiễm độc.
- Xét nghiệm nước tiểu: Định lượng paranitrophenol để xác nhận trường hợp ngộ độc do Thiophốt hoặc Vôfatốc.
Cách Xử Trí
Sơ cứu
Trong tình huống phát hiện ngộ độc, việc sơ cứu nhanh chóng và đúng cách rất quan trọng:
- Nếu do uống: Phải gây nôn ngay lập tức nếu bệnh nhân còn tỉnh. Sau đó, tiến hành rửa dạ dày với khoảng 20-30 lít nước sạch có pha than hoạt tính.
- Nếu tiếp xúc qua da: Nhanh chóng cởi bỏ quần áo nhiễm độc và rửa sạch da với nước và xà phòng.
- Nếu tiếp xúc với mắt: Rửa mắt bằng nước sạch trong ít nhất 10 phút.
Điều trị
Trong điều trị ngộ độc, sử dụng thuốc phải đúng loại, đúng liều:
- Sulfate Atropin: Dùng để giải quyết triệu chứng giống muscarin, tiêm ngay khi xác định nhiễm độc.
- Pralidoxime (PAM): Giúp phục hồi hoạt tính men cholinesterase, dùng hiệu quả nhất trước 36 giờ sau nhiễm độc.
- Hỗ trợ khác: Truyền glucose và oxy, hỗ trợ hô hấp khi cần thiết.
Chống chỉ định và Dinh dưỡng
- Chống chỉ định: Tránh sử dụng morphin và aminophyllin.
- Dinh dưỡng hợp lý: Kiêng mỡ và sữa, cung cấp dinh dưỡng qua tĩnh mạch trong vài ngày đầu để tránh kích ứng hệ tiêu hóa.
