Nhận biết và xử trí ngộ độc morphin
Morphin là một loại thuốc giảm đau mạnh, tuy nhiên, nó cũng có thể gây ngộ độc nếu sử dụng không đúng cách hoặc quá liều. Việc nhận biết sớm các triệu chứng và xử trí kịp thời là rất quan trọng để cứu sống bệnh nhân.
Liều lượng gây ngộ độc
- Liều khởi phát: Ngộ độc có thể xảy ra với liều 0.05g ở người không nghiện morphin.
- Liều gây chết: Liều gây tử vong thường vào khoảng 0.25g.
- Nhóm nhạy cảm: Một số đối tượng đặc biệt nhạy cảm với morphin hơn, bao gồm những người mắc bệnh gan, phù niêm (suy giáp nặng), và bệnh Addison (suy tuyến thượng thận). Ở những bệnh nhân này, liều lượng morphin cần thiết để gây ngộ độc có thể thấp hơn đáng kể.
Triệu chứng ngộ độc
Triệu chứng ngộ độc morphin có thể khác nhau tùy thuộc vào liều lượng và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Dưới đây là các biểu hiện thường gặp:
- Ngộ độc nặng:
- Hôn mê: Bệnh nhân mất ý thức, không phản ứng với các kích thích bên ngoài.
- Đồng tử giãn: Đồng tử mắt mở rộng, không co lại khi có ánh sáng.
- Tử vong nhanh: Nếu không được cấp cứu kịp thời, bệnh nhân có thể tử vong trong vòng vài giờ.
- Ngộ độc nhẹ:
- Mạch nhanh, tim nhanh: Nhịp tim tăng lên đáng kể.
- Nôn liên tiếp: Bệnh nhân có thể nôn nhiều lần.
- Thiểu niệu: Lượng nước tiểu giảm xuống.
- Vật vã, mê sảng: Bệnh nhân trở nên kích động, nói lảm nhảm, mất phương hướng.
- Đồng tử co: Đồng tử mắt thu nhỏ lại (trái ngược với ngộ độc nặng).
- Giai đoạn muộn: Khi tình trạng ngộ độc trở nên nghiêm trọng hơn:
- Mạch và nhịp thở chậm lại.
- Hạ huyết áp.
- Tím tái (da và môi chuyển sang màu xanh do thiếu oxy).
- Co giật.
- Giãn đồng tử (báo hiệu sắp tử vong).
- Ngừng thở và tử vong nhanh do tổn thương trung khu hô hấp: Morphin ức chế hoạt động của trung khu hô hấp trong não, dẫn đến ngừng thở và tử vong.
- Tiên lượng:
- Khả quan nếu còn phản ứng với kích thích: Nếu bệnh nhân vẫn còn phản ứng dù rất nhẹ với các kích thích bên ngoài (ví dụ: véo da), tiên lượng thường tốt hơn.
Xử trí ngộ độc morphin
Việc xử trí ngộ độc morphin cần được thực hiện nhanh chóng và bài bản để tăng cơ hội sống sót cho bệnh nhân.
- Biện pháp chung:
- Rửa dạ dày:
- Sử dụng dung dịch thuốc tím 1%o hoặc Tanin 1-2% để rửa dạ dày.
- Lưu ý: biện pháp này vẫn có hiệu quả ngay cả khi ngộ độc do tiêm morphin, vì morphin có thể thải một phần qua niêm mạc dạ dày.
- Hỗ trợ hô hấp:
- Nếu bệnh nhân bị suy hô hấp, cần đặt nội khí quản và sử dụng máy thở.
- Rửa dạ dày:
- Thuốc giải độc:
- Nalorphin (Nallylnormorphin):
- Đây là thuốc giải độc đặc hiệu cho ngộ độc morphin và các opioid khác.
- Liều dùng: 0.25mg/kg tiêm dưới da (thường dùng 5-10mg).
- Nalorphin có tác dụng kích thích hô hấp mạnh, giúp bệnh nhân thở lại bình thường.
- Nalorphin (Nallylnormorphin):
- Thuốc hỗ trợ:
- Kích thích hô hấp:
- Lobelin, cafein, syntophylin có thể được sử dụng để kích thích hô hấp.
- Nâng huyết áp:
- Truyền dung dịch glucose 5% kết hợp với các thuốc tăng huyết áp như Aramin, Noradrenalin, long não.
- Lợi tiểu:
- Lasix có thể được sử dụng để tăng cường đào thải morphin qua đường tiết niệu.
- Kháng sinh:
- Nếu bệnh nhân hôn mê kéo dài, cần sử dụng kháng sinh để phòng ngừa nhiễm trùng.
- Kích thích hô hấp:
- Tiên lượng sau xử trí:
- Nếu tình trạng thiếu oxy không quá nghiêm trọng, bệnh nhân thường hồi phục hoàn toàn và không để lại di chứng.
