Dưỡng Sinh Mùa Hè: Bí Quyết Phòng Bệnh Theo Y Học Cổ Truyền
Mở đầu
Mùa hè đến, ai cũng nghĩ rằng chỉ cần uống nước mát, nước lạnh và ăn thật nhiều trái cây là đủ để giải nhiệt. Tuy nhiên, việc chăm sóc sức khỏe trong mùa hè không đơn giản như vậy. Để có một sức khỏe tốt và phòng tránh bệnh tật, chúng ta cần có những hiểu biết đúng đắn và áp dụng các biện pháp dưỡng sinh hợp lý.
Vì sao cần dưỡng sinh hợp lý theo mùa?
Dưỡng sinh theo mùa là một phương pháp chăm sóc sức khỏe toàn diện, dựa trên sự thay đổi của thời tiết và khí hậu. Theo y học cổ truyền, việc điều dưỡng hợp lý theo mùa không chỉ giúp hạn chế sự xuất hiện của các bệnh tật đặc trưng của mùa đó mà còn tạo cơ sở vững chắc cho sức khỏe trong những mùa tiếp theo. Ngược lại, nếu không chú trọng đến việc dưỡng sinh trong một mùa nhất định, cơ thể sẽ dễ bị suy yếu và dễ mắc bệnh vào mùa sau.
- Hạn chế bệnh tật: Mỗi mùa trong năm đều có những đặc điểm khí hậu riêng, tạo điều kiện cho một số bệnh tật phát triển. Dưỡng sinh đúng cách giúp tăng cường sức đề kháng của cơ thể, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh.
- Tạo nền tảng sức khỏe: Việc chăm sóc sức khỏe tốt trong mùa này sẽ giúp cơ thể khỏe mạnh hơn và có khả năng chống lại bệnh tật tốt hơn vào mùa sau. Ví dụ, việc thanh nhiệt giải độc trong mùa hè sẽ giúp cơ thể giảm bớt gánh nặng và chuẩn bị tốt hơn cho mùa thu đông.
Những vấn đề sức khỏe thường gặp vào mùa hè
Mùa hè với đặc trưng là nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, dễ gây ra nhiều vấn đề sức khỏe khác nhau. Theo y học cổ truyền và kinh nghiệm dân gian, dưới đây là một số vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa hè:
- Theo Hoàng đế Nội Kinh: Hoàng đế Nội Kinh, một trong những cuốn sách kinh điển của y học cổ truyền Trung Quốc, đã mô tả những ảnh hưởng của khí hậu mùa hè đến sức khỏe con người. Trong khoảng thời gian từ lập hạ (khoảng 5/5 dương lịch) đến lập thu (khoảng 7/8 dương lịch), khí nóng thịnh vượng khiến cơ thể dễ bị mất nước, gây ra các triệu chứng như:
- Khô miệng, tâm phiền (bứt rứt, khó chịu).
- Ra nhiều mồ hôi, cơ thể mệt mỏi, uể oải.
- Thích uống đồ lạnh để giải khát.
- Ngực oi bức, khó chịu, có cảm giác trướng bụng, thậm chí buồn nôn.
- Tình trạng thấp nhiệt (nóng ẩm): Một vấn đề sức khỏe khác thường gặp trong mùa hè là tình trạng thấp nhiệt. Do khí hậu nóng ẩm, nếu chúng ta thường xuyên ngâm mình trong nước lạnh, ở những nơi ẩm ướt, hoặc không thay quần áo kịp thời sau khi ra mồ hôi nhiều, cơ thể sẽ dễ bị nhiễm thấp. Đặc điểm của bệnh thấp là:
- Thân thể cảm thấy nặng nề, uể oải.
- Tứ chi đau mỏi, khó chịu.
- Đầu căng, bụng trướng.
- Đại tiện ít, táo bón.
- Một số người có thể bị nhiễm bệnh thấp chẩn, gây ra mụn nhọt, lở loét trên da.
- Các bệnh liên quan đến tâm và tỳ: Theo y học cổ truyền, mùa hè có quan hệ mật thiết với tâm (tim) và tỳ (hệ tiêu hóa). Do đó, mùa hè cũng là thời điểm dễ mắc các bệnh liên quan đến hai cơ quan này, chẳng hạn như:
- Viêm lưỡi, loét lưỡi, thậm chí có thể dẫn đến hôn mê, nói sảng trong trường hợp nặng.
- Tiêu chảy do rối loạn tiêu hóa.
- Các bệnh về đường hô hấp như ho, viêm họng, viêm phế quản.
Chế độ ăn uống và điều lý bệnh mùa hè
Để phòng chống các bệnh thường gặp trong mùa hè, y học cổ truyền đặc biệt chú trọng đến chế độ ăn uống và sinh hoạt hàng ngày. Nguyên tắc chung là phải đảm bảo thực hiện đầy đủ chữ thanh, bao gồm thanh nhiệt và thanh đạm.
- Nguyên tắc chung:
- Thanh nhiệt: Lựa chọn các loại thức ăn có tính mát, giúp làm dịu cơ thể và cân bằng nhiệt độ giữa bên trong và bên ngoài.
- Thanh đạm: Ưu tiên sử dụng các loại đồ ăn, thức uống dễ tiêu hóa, không gây trở ngại cho quá trình tiêu hóa và hấp thu của tỳ vị.
- Thực phẩm nên dùng:
- Các loại quả và đồ uống có tác dụng thanh nhiệt, giải thử: dưa hấu, canh đậu xanh, trà hà diệp (lá sen), trà ngân hoa, nước hoắc hương, mơ chua.
- Các loại thực phẩm giúp thanh tâm hỏa, trừ thấp: củ cải, nước trúc diệp (lá tre), lá sen, cúc hoa, bội lan, mạch đông, dưa hấu, phục linh.
- Lưu ý khác:
- Khi ra mồ hôi nhiều, cần kịp thời thay quần áo để tránh bị nhiễm lạnh.
- Không nên quá ham đồ mát lạnh, ăn uống nhiều đồ lạnh, đồ sống, đặc biệt là nước đá.
- Ẩm thực nên thanh đạm, dễ tiêu hóa.
- Không nên ăn quá nhiều cá, thịt, và các loại đồ ăn cay nóng.